دنياي معدن : نقش«ماهان» در پرونده كروناگيت
چهارشنبه، 21 اسفند 1398 - 09:32 کد خبر:144214

با توجه به حجم دغدغه‌هايي كه در رابطه با فعاليت‌هاي ماهان اير در ماه‌هاي اخير ايجاد شده، آيا ضروري نيست نهاد‌هاي نظارتي براي شفاف‌سازي در اين زمينه ورود كنند؟

«ماهان»؛ اين‌روزها حتي به طعنه در تاكسي‌ها هم مقصر اصلي ورود كرونا به ايران شناخته مي‌شود. باور عمومي آن‌قدر در اين زمينه جدي است كه حتي اظهارنظر وزير بهداشت مبني بر ورود تاجر قمي با پرواز غيرمستقيم به ايران، به پنهان‌كاري تعبير مي‌شود.

ماهان تداوم پروازهاي شركت هواپيمايي ماهان به چين به‌ويژه پرواز مستقيم به ووهان، آن‌قدر بر ملت گران تمام شد كه خواهان لغو اين پروازها شدند و در پي آن، سخنگوي سازمان هواپيمايي كشوري اعلام كرد پرواز رفت‌وبرگشت به چين از سوي اين شركت هواپيمايي، با مصوبه دولت به تعليق درمي‌آيد.

باوجودي كه علي ربيعي، سخنگوي دولت نيز از اين مصوبه خبر داده بود، اين مصوبه در بين مصوبات دولت پيدا نشد و اين شائبه را ايجاد كرد كه آيا چنين مصوبه‌اي هرگز وجود داشت؟ يا اگر بود، چرا در پايگاه اطلاع‌رساني دولت و در لابه‌لاي مصوبات، مندرج نشد؟

شركت هواپيمايي ماهان باوجوداين مصوبه ناشناخته، كماكان به پروازهاي خود ادامه داد و حميد عرب‌نژاد، مديرعامل شركت هواپيمايي ماهان با انتشار خبر تعليق پروازها، ديدار با سفير چين را در دستور كار خود قرار داد. چانگ‌هوا، سفير چين در توييتي با انتشار عكس مشترك، نوشت: «ايشان اعلام كردند كه تمايل دارند همكاري با چين را ادامه دهند».

اين توييت در حالي است كه وزير بهداشت ايران هفته پيش گفته بود براي مقابله با شيوع ويروس كرونا در كشور، به پيشنهاد او و دستور اسحاق جهانگيري، معاون اول رئيس‌جمهوري، از روز ۱۱ بهمن تمامي پروازها بين ايران و چين متوقف مي‌شود. علاوه بر آنكه اين ايرلاين در قالب ترانزيت، مسافران چيني را از مقصد استانبول و دوبي به ايران و سپس به چين منتقل مي‌كرد.
فوت يكي از پرسنل ماهان بر اثر كرونا

اين‌همه در حالي است كه براساس آخرين اخباري كه به «شرق» رسيده، يكي از پرسنل اين شركت در كترينگ سامان كه متعلق به همين هواپيمايي است، بر اثر ابتلا به كوويد 19، درگذشت. ضروري است شركت هواپيمايي ماهان هرچه سريع‌تر نسبت به اين موارد روشنگري كند.
فرار از پاسخ‌گويي

تمامي اين پرسش‌ها و بسياري پرسش‌هاي ديگر، در انتظار پاسخ‌گويي شركت هواپيمايي ماهان براي مديريت اين مجموعه ارسال شد. ارسال پرسش‌ها در قالب ايميلي براي روابط عمومي اين مركز فرستاده شد، اما «شرق» نه‌تنها پاسخي پس از يك‌هفته نيافت كه در پاسخي عجيب از سوي روابط عمومي براي انتشار هرگونه مطلبي كه مغاير با ديدگاه اين ايرلاين باشد، تهديد به شكايت شد.

در اينجا به‌عنوان رسانه‌اي كه به نيابت از مردم، از مسئولان درخواست پاسخ‌گويي دارد، از دادستان محترم كل كشور خواستاريم تا در قامت مدعي‌العموم به مواردي كه در اين گزارش مطرح مي‌شود، ورود كرده و به آنها رسيدگي كند.
حمل قطعات خودرو با هواپيماي مسافري ماهان بدون اجازه ترخيص!

با وجود اين ضدونقيض‌ها، پروازهايي با هواپيماي مسافري ايرباس 340 با ادعاي كمك‌هاي بشردوستانه و پس از فشارهاي بيشتر با ادعاي واردات قطعات ضروري به كشور انجام شده است؛ ادعايي كه البته با پيگيري‌ها از گمرك چين زير سؤال رفت.

يكي از فعالان صنعت هوانوردي در‌اين‌باره مي‌گويد: «يكي از دوستان بنده در سال‌هاي متمادي، چارتركننده عمده كارگو پرواز گوانگ‌ژو به تهران، شركت هواپيمايي ماهان است. چين با حدود كيلويي ۲۵ تا ۳۵ يوان Payload اين پرواز را به ساير تجار كه عمدتا در دوبي مستقر هستند، مي‌فروشد. در تماسي كه با او داشتم، اعلام كرد از ابتداي بحران كرونا در چين، حسب دستور مقامات گمركي اين كشور، تمام عمليات كارگو تجاري در فرودگاه گوانگ‌ژو (CAN) تعطيل است و اين دقيقا زماني بود كه ماهان دائما اين مسير را با اسم اين نوع عمليات ادامه مي‌داد».

بر اين اساس، گمرك چين از زمان اعمال محدوديت‌هاي بيشتر براي كنترل شيوع ويروس كوويد 19(كرونا)، قوانين سخت‌گيرانه‌اي را اعمال كرده و اجازه ترخيص به هيچ بار تجاري و خصوصا در ايام پروازهاي تحت مجوز ماهان را صادر نكرد كه همين اقدام هم صداي شركت اپل را درآورد؛ چراكه براي ساخت موبايل‌ به‌شدت نيازمند قطعاتي بود كه سفارش توليد آن را به چين داده بود. حال جاي سؤال است كه شركت هواپيمايي ماهان، بي‌توجه به هشدارها و نگراني‌ها از احتمال انتقال ويروس كرونا به كشور با استمرار پروازها، براي انتقال كدام قطعه ترخيص نشده، عازم چين شده بود؟


با رصد پروازهاي ايرباس 310 هواپيمايي ماهان به شماره رجيستر EP-MNX كه براي انتقال دانشجوهاي ايراني در ووهان رفته بود، مشخص شد اين هواپيما برخلاف ادعاي عدم به‌كارگيري در روت‌هاي داخلي، به‌كرات پروازهاي مسافربري به مقاصدي نظير بندر عسلويه، كرمان و ... داشته كه اولين آن پرواز تهران- بندر عسلويه در تاريخ 18 فوريه (29 بهمن) بوده است.
گندزدايي به شيوه‌ «ماهان»

بر اساس اطلاعاتي كه در سايت مرجع هوانوردي فلايت رادار 24 به‌عنوان مهم‌ترين سايت رهگيري پروازها در جهان موجود است، در شركت هواپيمايي ماهان از 12 بهمن تا 15 اسفندماه، ۳۴ پرواز بين ايران و چين انجام شده و اين پروازها در مسير شهرهاي ووهان، شانگهاي، پكن، گوانگ‌ژو و شنژن به‌ صورت رفت‌و‌برگشت انجام گرفته است.


آن‌طور كه بيان شده، اين پروازها عموما باري بوده، البته در نظر داشته باشيد پروازهاي باري با هواپيماي مسافربري كه امكان ضدعفوني كامل و استريل‌‌كردن اصولي را بنا بر ادعاي برخي كارشناسان ندارند.

قياس شيوه گندزدايي از يكي از هواپيماهاي اين ايرلاين كه در كرمان انجام گرفته بود و اين روزها در بين كارشناسان صنعت هوايي دست‌به‌دست مي‌شود هم مزيد بر علت شده تا سازوكار گندزدايي از اين هواپيماها را كه در مسير چين قرار گرفته بودند، زير سؤال ببرد. در فيلم منتشرشده، با امكانات اوليه بدون تخليه كامل هواپيما از اقلام مازاد نظير هدرست‌ها و كارت‌هاي اطلاعات پرواز، اقدام به ضدعفوني هواپيما شده بود.

اين در حالي است كه حتي اگر نخواهيم با استانداردهاي اروپايي به ماجرا نگاه كنيم، بر اساس شيوه گندزدايي هواپيماهاي چيني، تمام بدنه هواپيما و داخل آن، با امكانات پيشرفته گندزدايي مي‌شد و قياس اين دو، نگراني‌هايي را از كارآمدبودن گندزدايي هواپيماهاي ماهان به وجود آورده است.
استفاده نكردن از ماسك و دستكش براي تيم پرواز

اما اين تنها موضوعي نيست كه ذهن را به خود مشغول مي‌كند. «شرق» در گفت‌وگو با برخي مهمانداراني كه در پروازهاي مسير چين در ماهان حضور داشتند، به نكات قابل‌توجه ديگري دست يافت. مسئله آن است كه تيم پرواز، به‌ويژه مهمانداران نه‌تنها از سوي اين هواپيمايي قرنطينه نشدند كه حتي امكان استفاده از دستكش و ماسك را در همان روزهاي اوليه پروازها كه به چين سفر مي‌كردند و پروازهاي ديگر، نداشتند و بنا بر اخباري كه به گوش مي‌رسد، تنها در پروازهاي اخير، امكان استفاده از دستكش به مهمانداران ماهان داده شده است. اينها در حالي است كه در عكس‌هاي منتشرشده از اين شركت هواپيمايي، پرسنل با لباس ايزوله به نمايش درآمده‌اند.
قرنطينه مهماندار مبتلا در دوبي

آيا قرنطينه گروه پروازي ماهان كه به چين تردد داشته‌اند به ‌درستي رعايت شده است؟ و چه معياري براي راستي‌آزمايي صحبت‌هاي مديران ماهان در اين خصوص وجود دارد؟ اين سؤالي است كه حتي در بين فعالان اين صنعت هم به چشم مي‌خورد.

يكي از مهمانداران سابق اين هواپيمايي كه به ‌نمايندگي از ساير مهمانداران سخن مي‌گويد، پاسخ اين پرسش را مي‌دهد: «تنها تدبير لازم اين بوده است كه كروي پروازي، پس از اتمام پرواز ورودي به فرودگاه امام خميني، مجاز به ورود به شركت و واحدهاي مربوطه نباشند و تا ۱۴ روز در منزل بمانند؛ موردي كه از سوي ماهان رعايت نشد. پروازي كه پيش‌تر به ووهان رفته بود، چندي بعد به دوبي رفت و پس از لندينگ در فرودگاه، توسط پرسنل فرودگاهي مقصد، تست سلامت انجام شد و در اين ميان مشخص شد جواب آزمايش يكي از مهمانداران (از ذكر نام معذوريم) و تعدادي از مسافران، مثبت بوده است».

اين منبع آگاه ادامه مي‌دهد: «متأسفانه بسياري از مهمانداران به هر نحوي با پيام و تماس با من ارتباط گرفتند. نمي‌توانند حرف بزنند، نمي‌گذارند كه حرف بزنند. البته تعداد محدودي هم هستند كه خود براي جايگاهي بهتر، براي اين پروازها درخواست مي‌كنند كه تكليفشان مشخص است».

از او مي‌پرسم آيا اجباري در همكاري مهمانداران در مسير چين وجود داشته است؟ پاسخ مي‌دهد: «طبق گفته‌هاي خود مهمانداران، حدود ٢٠٠ نفر نپذيرفتند كه به چين بروند كه در نهايت وعده‌ووعيد پاداش داده شد كه فقط به خلبانان پرداخت شد.

همان هواپيماي ووهان بعد از بازگشت از چين عازم عراق و سوريه براي بردن دانشجويان عراقي و سوري شد كه در اين مسيرها هم خلبانان پاداش دريافت كردند، اما مهمانداران خير».جالب آنكه او در ادامه مي‌گويد: «مهمانداران بعد از زمان استراحت، بلافاصله طبق برنامه باز هم به پرواز رفتند». اما چه پروازهايي؟ «مهمانداران ماهان، در تمامي مسيرها، بسته به الزامات شركت؛ چه مسير داخلي و چه خارجي، استفاده مي‌شوند».
اعمال فشار بر مهمانداران

عجيب‌تر آنكه پيرو پيگيري‌هاي انجام‌شده در يكي از گروه‌هاي تلگرامي صنعت هوانوردي (خلبان عيسي‌خان اشتوداخ)، خبر رسيد كه شركت هواپيمايي ماهان، نگران از اطلاع‌رساني از سوي مهمانداران، بند محرمانگي را به قراردادهاي آنها افزوده‌اند تا از اين پس، امكان هرگونه درز اطلاعاتي را از عملكرد اين شركت هواپيمايي به بيرون سلب كند، درحالي‌كه كارشناسان معتقدند اين اقدام براي اولين‌بار رخ داده و اصولا وجود چنين بندي در قراردادهاي مهمانداران ضرورتي ندارد.
فرضيه‌هايي درباره ماهان

اما چرا اين شركت هواپيمايي با وجود اعلام تعليق پروازها، كماكان در اين مسير تردد مي‌كند؟ اين سؤالي است جدي كه پاسخ‌هاي متفاوتي تا به امروز به آن داده شده كه به ايجاد چند فرضيه منجر مي‌شود؛ نخست آنكه شركت هواپيمايي ماهان بدون مجوز دست به هيچ اقدامي نمي‌زند. (چه مجوزي؟) دوم، احتمالا تنگناهاي مالي اين شركت، موجب سرپيچي از قانون شده است. (چه تنگناهايي؟) سوم، ماهان نمي‌خواهد انحصار پروازها به چين را به ديگري (احتمالا ايران‌اير به‌عنوان نماينده دولت) واگذار كند و از ميدان كنار برود و... .

اميرحسين صراف، تحليلگر صنعت هوانوردي، در گفت‌‌وگو با «شرق»، به ادعاي وجود تنگناهاي مالي براي اين شركت، نقد وارد كرده است و مي‌گويد: «حمل هوايي مواد اوليه صنايع دارو و خودروسازي كشور از سوي اين شركت، موردي است كه بايد به آن توجهي ويژه‌ شود. اين يعني برخلاف اصول اوليه يك تجارت سالم، براي توليدكنندگان انبوه مزيتي را ايجاد كرده‌ايم كه حمل هوايي بر استفاده از روش‌هاي بسيار ارزان‌تر زميني و دريايي ارجحيت پيدا كند كه بخشي از آن مربوط به قيمت تمام‌شده غير‌واقعي خدماتي است كه از جيب عموم مردم و از روش تخصيص سوبسيد سوخت هواپيماي مسافربري به پروازهايي با عملكرد واقعي كارگو پرداخت مي‌شود. درنظرگرفتن احتمال حمايت‌هايي در ترخيص مقرون به صرفه‌تر مواد اوليه مي‌تواند استفاده اين صنايع از ترابري هوايي را كاملا توجيه‌پذير كند.

همچنين بازار حمل بار هوايي با بزرگ‌ترين شريك تجاري كشور يعني چين در انحصار ماهان است و بنابراين عملكرد اخير ماهان بيشتر به عكس‌العملي در برابر ازدست‌دادن يا امكان ورود شريك در يك بازار انحصاري پرمنفعت مي‌ماند تا دغدغه‌ها و عكس‌العمل‌هاي ناشي از قرارگيري در يك تنگناي مالي. همچنين اصرار بر انجام پروازهاي مكرر غيرانتفاعي و با نيت انسان‌دوستانه آن‌هم از سوي يك شركت ظاهرا خصوصي، فرض قرارگيري ماهان در تنگناي مالي را باطل مي‌كند». اين در حالي است كه برخي كارشناسان ديگر بر خريد لباس فرم پرسنل از تركيه از سوي اين شركت اشاره مي‌كنند كه با وجود تنگناي مالي در اين شركت هم‌خواني ندارد.

با اين حال، برخي معتقدند اين شركت با محدوديت‌هاي مالي هم روبه‌روست. يكي از كارشناسان در تحليل اين موضوع مي‌گويد: «بحران مالي ماهان از كنسل‌شدن پروازهاي اروپايي آغاز نشد، بلكه از زماني شروع شد كه عربستان اجازه ورود به ماهان را براي پروازهاي حج نداد و تقريبا از آن زمان هر ساله با تعدادي از كاركنان ختم همكاري مي‌شود».
ماهيت دوگانه هواپيمايي ماهان

برخي كارشناسان صنعت هوانوردي به مسائل ديگري هم اشاره مي‌كنند كه ماهيت اين شركت را با شائبه همراه مي‌كند. به گفته يكي از كارشناسان: «اگر شركت هواپيمايي ماهان، مسافربري است پس چرا بدون داشتن هيچ هواپيماي كارگويي انحصار حمل‌ونقل هوايي بزرگ‌ترين شريك تجاري ايران، چين را در دست دارد و اگر اين ايرلاين كارگو (باري) است، چرا سوبسيد حداقل ۹۰۰درصدي سوخت كه براي كنترل قيمت بليت مسافرت‌هاي هوايي در نظر گرفته شده (و پروازهاي كارگو از آن بي‌بهره‌اند) به آن تعلق مي‌گيرد؟».

با توجه به حجم دغدغه‌هايي كه در رابطه با فعاليت‌هاي ماهان اير در ماه‌هاي اخير ايجاد شده، آيا ضروري نيست نهاد‌هاي نظارتي براي شفاف‌سازي در اين زمينه ورود كنند؟