دنياي معدن : خراسان جنوبي بهشت معادن شرق كشور / از شيلي دوم تا عسلويه معدني
دوشنبه، 15 بهمن 1397 - 06:17 کد خبر:138278
دنياي معدن - خراسان جنوبي با دارا بودن ۵۸۹ معدن «آلبوم» متنوعي از معادن استان را نشان مي دهد، اين ظرفيت ها عاملي شد تا به عنوان بهشت معادن شرق كشور نام بگيرد.


به گزارش دنياي معدن از بيرجند ، «عسلويه معدني» اين اصطلاح را نخستين بار معاون وزير كشور در زمان معرفي استاندار جديد خراسان جنوبي براي توصيف ظرفيت هاي معدني اين استان مطرح كرد. اين عبارت را سپس بار ها ديگران در مناسبت هاي مختلف استفاده كردند.

سخنان معتمديان استاندار خراسان جنوبي در شوراي اداري آذرماه ۹۷، بيانگر اين مطلب بود كه از نگاه وي هم خراسان جنوبي، استاني غني از نظر معادن و ذخاير معدني است و با دارا بودن رتبه چهارم كشوري در تعداد معادن فعال، ظرفيتي بي نظير در حوزه معدن و صنايع معدني دارد. استاندار جديد معتقد است اين پتانسيل هاي معدني مي تواند منطقه را به عسلويه معدني ايران تبديل كند.

معتمديان با اشاره به اينكه در راستاي فعال سازي معادن موجود و نيز جذب سرمايه گذاران خارجي و داخلي براي توسعه فراورده هاي معدني، اقداماتي ارزشمند به انجام رسيده است گفت: اين معادن گنج هاي پنهان شده در دل كويرند كه با سرمايه گذاري در بحث فرآوري، جلوگيري از خام فروشي، توسعه خواهد يافت.

استاندار در ۳۰ دي ماه ۹۷ در گفت و گويي با شبكه استاني بار ديگر به ذخاير معدني عمده استان اشاره كرد و گفت: در حال حاضر ۱۰ ميليون تن مس، ۷ ميليون تن منيزيت، ۵۰۰ هزار تن خاك هاي صنعتي و ۶ ميليون تن پتاس قابل استحصال در استان شناسايي شده است.

معتمديان ، زغال سنگ را هم يكي از مهمترين ظرفيت هاي معدني استان معرفي كرد و گفت: بالغ بر ۷۰ درصد زغال سنگ كشور در خراسان جنوبي وجود دارد. ۲ ميليارد و ۵۰۰ ميلون تن ذخائر شناسايي شده قطعيست و هفت ميليارد تن هم ذخائر احتمالي زغال سنگ در استان وجود دارد كه ظرفيت بسيار مناسبي براي توسعه سرمايه گذاري است. بگفته استاندار خراسان جنوبي بهمن ماه سال جاري بيش از ۹۰ محدوده معدني در استان را براي انجام مطالعات اكتشافي سرمايه گذاران به مزايده گذاشته خواهد شد.

شهركي رئيس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان هم در خصوص ظرفيت معدني معتقد است كه بخش صنعت و معدن يكي از محور هاي توسعه اين استان محسوب مي شود كه با سرمايه گذاري در اين حوزه و رفع محدوديت هاي، چون خطوط انتقال برق، آب و راه هاي ارتباطي ريلي مي توان به استاني صنعتي تبديل شويم.

شيلي دوم و عسلويه زغالي

تعابير مشابه «عسلويه معدني» در مورد پتانسيل هاي معدني خراسان جنوبي قبلا هم مطرح شده است. نعمت الله حقيقي رئيس پيشين سازمان صنعت و معدن و تجارت استان، در نخستين روزهاي حضورش در خراسان جنوبي ظرفيت هاي معدني و نقش آن در توسعه اقتصادي استان را بسيار زياد توصيف كرد و گفت «خراسان جنوبي جا دارد به شيلي دوم تبديل شود.»

ذخاير قطعي مس استان براساس اعلام سازمان صنعت معدن و تجارت استان ۸۳۴۹۵۱۰ تن است و به روايت استاندار ده ميليون تن، يك مقايسه كوچك ارزيابي دقيق تري به ما مي دهد، ذخاير قطعي مس در معدن سرچشمه كرمان در روايت هاي مختلفي ۸۲۰ ميليون تن، يك ميليارد و دويست ميليون تن، و يك ميليارد و ۵۵۰ تن است.

نعمت الله حقيقي در ۵ بهمن سال ۹۴ خراسان جنوبي را ترك كرد بدون آنكه نشانه هايي از تبديل خراسان جنوبي به شيلي دوم ظاهر شده باشد. اما وي هم اكنون هم همان نظر را دارد. حقيقي هنوز معتقد است «خراسان جنوبي جزو پيشروترين استان هايي است كه در آن منابع با ارزش تحت الارضي شناسايي شده است. »

رئيس پيشين سازمان صنعت و معدن و تجارت استان، با بيان اينكه اين منطقه در حوزه تشكيل معادن فلزي ، غيرفلزي و كاني هاي صنعتي قابليت هاي منحصر به فردي دارد اظهار كرد: با اكتشاف جديد معادن طلا باعث شده ما خراسان جنوبي را استاني طلايي ببينيم.

حقيقي ادامه داد: اكتشافات تكميلي با ارزشي در نتيجه تعيين نقشه هاي ژئوفيزيك هوايي بدست آمده و خراسان جنوبي قابليت هاي زيادي در حوزه معادن مس دارد.

وي ادامه داد: شهرستان طبس خود يك استان يا كشوري كامل در حوزه زغال سنگ است و مي توان از آن به عنوان يك عسلويه زغالي نام برد.

حقيقي افزود: براي رسيدن به هدف ايده ال فاصله زيادي وجود دارد و بايد زيرساخت هايي از جمله شهرك هاي صنعتي، آب، برق و راه هاي مواصلاتي بخصوص راه هاي ريلي تأمين شود زيرا در كاهش قيمت تمام شده و رقابت پذيري كالا در حوزه معدن بسيار مؤثر است.

رئيس پيشين سازمان صنعت و معدن و تجارت استان، اين طور جمع بندي مي كند كه « مسير توسعه اقتصادي خراسان جنوبي از بخش معدن مي گذرد، لذا اگر بخواهيم يك استراتژي و راهبرد اساسي براي توسعه اقتصادي استان خراسان جنوبي طراحي كنيم بايد در حوزه معدن زير ساخت هاي توسعه بخش معدن را ايجاد كنيم».

فقدان آب، راه و برق عليه عسلويه معدني

دو رئيس فعلي و پيشين سازمان صنعت معدن و تجارت خراسان جنوبي دستكم در يك نقطه با هم، هم عقيده هستند. هر دو مي گويند يكي از دلايل پيشرفت نكردن بخش معادن خراسان جنوبي نبود زيرساخت هايي مانند خطوط انتقال برق، آب و راههاي ارتباطي ريلي و آسفالت است.

وقتي از معادن خراسان جنوبي مي گوييم از چه حرف مي زنيم؟

خراسان جنوبي را از قطب هاي معدني كشور به حساب مي آورند. اطلاعات رسمي منتشر شده از طرف سازمان صنعت و معدن و تجارت خراسان جنوبي «آلبوم» متنوع و ارزشمندي از انواع سنگ هاي تزئيني، مجموع كاني ها و خاك هاي صنعتي را نشان مي دهد. ۸۵ معدن گرانيت با مجموع ذخاير قطعي (۶۸۱۴۳۶۰۷ تن)، ۳۵ معدن مرمريت (۱۹۹۸۳۳۰۰ تن)، ۱۵ معدن تراورتن (۲۲۸۲۱۷۰ تن)، ۸ معدن آهك (۲۰۹۵۳۵۰۰۰ تن)، ۱۰ معدن باريت (۲۳۰۴۰۰ تن)، ۲ معدن بازلت (۸۴۰۰۰۰ تن)، ۱۱۰ معدن بنتونيت (۲۶۹۲۳۷۰۱ تن)، ۳ معدن بوكسيت (۲۱۶۹۰۰ تن)، ۶ معدن پرليت (۱۹۳۷۰۰۰ تن)، ۸ معدن دولوميت (۲۷۱۴۰۶۶۴۰ تن)، ۲۵ معدن ذغالسنگ (۶۲۴۷۴۹۴۲ تن)، ۲ معدن زغالسنگ حرارتي (۲۱۰۰۹۲۰۰۰ تن)، ۳ معدن سنگ چيني (۱۶۹۳۰۰۰ تن)، ۴۳ معدن سنگ لاشه (۹۰۱۲۴۵۰۰ تن)، ۳ معدن سنگ نسوز (۱۷۵۴۶۰ تن)، ۲ معدن سولفات سديم (۱۳۰۰۰۰۰ تن)، ۱۵ معدن سيليس (۱۰۸۷۱۰۰۰ تن)، ۵ معدن فلدسپات (۱۳۶۶۴۰۰۰ تن)، ۵ معدن فلورين (۷۰۰۸۰۰ تن)، ۱۶ معدن كائولن (۴۰۱۴۸۰۰ تن)، ۱۶ معدن كروميت (۴۳۱۷۲۰ تن)، ۶ معدن كلسيت (۶۹۱۴۲۰ تن)، ۲ معدن گچ (۵۴۰۰۰۰۰ تن)، ۹ معدن گچ خاكي (۵۰۲۰۰۰۰ تن)، ۷ معدن مارن (۳۰۱۸۰۰۰۰۰ تن)، ۴ معدن منگز (۹۹۲۰۰ تن)، ۳۵ معدن منيزيت (۴۴۶۴۳۵۰ تن)، ۳ معدن هماتيت (۵۸۶۸۰۰ تن)، ۱۲ معدن مس (۸۳۴۹۵۱۰ تن)، ۳ معدن طلا (۲۸۵۹۰۶۲۵ تن)، ۱۳ معدن آهن (۴۴۳۷۰۵۶ تن)، ۳ معدن سرب (۱۴۲۰۰۰ تن)، ۱ معدن ولاستونيت (۳۰۰۰۰۰۰ تن)، بوكسيت –لاتريت (۹۴۶۰۰ تن)، پتاس (۵۴۰۰۰۰۰۰۰ تن)، توف (۳۰۷۰۰۰۰ تن)، خاك سرخ (۷۵۰۰۰ تن)، دونيت (۲۷۱۴۰۶۶۴۰ تن)، دياتوميت (۱۲۱۳۱۱۸ تن)، گارنت (۱۵۰۰۰۰۰ تن).

همين ۵۸۹ معدن با تنوع بيش از ۴۲ ماده معدني موجب شده از خراسان جنوبي با عنوان عسلويه معدني ياد شود.

سهم فرآوري، سهم خام فروشي

اين سطح تنوع در معادن خراسان جنوبي اين قابليت را بالقوه مي دهد كه در كنار هر معدن، صنايع فرآوري نيز ايجاد شود. مهمتر از استخراج معادن، فرآوري عناصر آن در داخل استان و كشور است. طبق اطلاعات منتشر شده از طرف سازمان صنعت و معدن و تجارت خراسان جنوبي ۱۶۸ واحد فرآوري مواد معدني داراي پروانه صنعتي در استان ثبت شده است.

اين واحد هاي فرآوري از مواد معدني شامل، شستشو و دانه بندي شن و ماسه (۵۱ واحد با ظرفيت ۶۴۰۶۰۸۰ تن)، سنگ دانه بندي شده (۲۹ واحد با ظرفيت ۲۴۱۲۱۲۰ تن)، آسفالت (۱۶ واحد باظرفيت ۴۷۰۰۰۰۰ تن)، كفپوش سيماني -موزائيك (۱۴ واحد باظرفيت ۸۴۵۰۶۸ مترمربع)، آجر فشاري (۱۲ واحد با ظرفيت ۲۵۴۰۰۰ تن)، آجر سفالي (۱۰ واحد با ظرفيت ۳۶۲۱۵۰۰۰ قالب)، گچ ساختماني بسته بندي شده- گچ ساختماني فله -گچ سفيدكاري معمولي-گچ صنعتي-گچ ميكرونيزه (۶ واحد با ظرفيت ۱۹۷۰۰۰ تن)، كنسانتره زغال سنگ سخت (بيتومينه-آنتراسيت) - كنسانتره زغال سنگ (۵ واحد با ظرفيت ۱۴۲۰۰۰۰ تن)، شن و ماسه دانه بندي شده (۵ واحد با ظرفيت ۴۲۵۰۰۰)، پودر بنتونيت (۵ واحدبا ظرفيت ۲۶۵۰۰۰ تن)، انواع سفال ماشيني اتوماتيك (۵ واحد با ظرفيت ۱۶۱۰۰۰ تن)، دانه بندي ريگ و سنگ (۴ واحدبا ظرفيت ۷۳۰۰۰۰ تن)، انواع پودر هاي صنعتي و معدني (۴ واحد با ظرفيت ۵۱۵۰۰ تن)، آجرنما پرسي (۴ واحد با ظرفيت ۱۲۰۱۸۵۲۵ قالب)، كاشي سراميكي كف (۳ واحد با ظرفيت ۵۸۵۰۰۰۰ مترمربع)، كاشي ديواري (۳ واحد با ظرفيت ۶۲۵۰۰۰۰ مترمربع)، پودر ميكرونيزه بنتونيت (۳ واحد با ظرفيت ۵۳۰۰۰ تن)، آهك هيدارته (۲ واحد ۵۰۰۰۰ تن)، سيمان پرتلند (۲ واحد با ظرفيت ۱۳۰۰۰۰۰ تن)، فراوري كاني هاي غيرفلزي (۲ واحد با ظرفيت ۹۶۰۰۰ تن)، كنستانتره مس كالكوپيريت -كنسانتره مس اكسيدي (۲ واحد با ظرفيت ۱۲۹۰۰ تن)، اكسيد منيزيم (۳۶۰۰ تن)، انواع اسكلت هاي فلزي و سوله محصولات فلزي ساختماني (۷۵۰۰ تن)، انواع زغال سنگ سخت دانه بندي شده (۱۵۰۰۰۰ تن)، آهك معمولي (۷۰۰۰ تن)، بسته بندي انواع پودر هاي صنعتي و معدني (۵۰۰۰ تن)، پخت سوم كاشي سراميك و چيني (۳۰۰۰۰۰ متر مربع)، پرليت منبسط شده (۲۰۰۰ تن)، پودر سنگ (۱۵۰۰۰ تن)، پودر مخلوط كاني هاي صنعتي (۸۰۰۰ تن)، پودر ميكرونيزه بال كلي (۳۰۰۰۰ تن)، پودر ميكرونيزه فلدسپات (۱۵۰۰۰ تن)، جرم ها و مواد ويژه نسوز (۶۷۰۰ تن)، دانه بندي و فراوري سيليس (۱۰۰۰۰۰ تن).

ريگ دانه بندي شده (۱۵۰۰۰۰ تن)، اجرام سراميكي نسوز طبقه بندي نشده (۸۱۰۰ تن)، سفال نيمه ماشيني (نيمه اتوماتيك ۹۵۰۰۰ تن)، سنگ آهن دانه بندي شده (۱۰۰۰۰۰ تن)، سيمان خاكستري معمولي (۸۱۲۵۰۰ تن)، شستشوي كائولن (۶۰۰۰ تن)، شمش منيزيم (۶۰۰۰ تن)، خردايش وفرموله كردن خاك هاي صنعتي (۱۰۰۰۰ تن)، قطعات پيش ساخته بتوني وسيماني وسبك (۳۰۰۰۰ مترمكعب)، كاشي ساختماني كفي معمولي (۸۶۰۰۰۰۰ متر مربع)، كاشي ساختماني معمولي ديواري (۳۴۰۰۰۰۰ متر مربع)، كربنات منيزيم (۲۴۰۰ تن)، كك متالورژيكي (۴۵۰۰۰۰ تن)، كنسانتره فلورين (۵۰۰۰ تن)، گرانول بنتونيت (۱۲۰۰ تن)، لوازم بهداشتي چيني (۱۰۰۰ تن)، ماسه ريخته گري كروميتي (۳۰۰۰ تن) محصولات سراميكي نسوز در متالوژي (۳۲۵۰۰ تن) منيزياي ذوبي (۷۵۰۰ تن) منيزيت زينتر شده (۵۰۰۰ تن) و هماتيت گاما (۵۰۰۰۰ تن) است.

اين فهرست رسمي صنايع فرآوري معادن در منطقه ايست كه نام عسلويه معدني به فهرست القابش افزوده شده است. اين فهرست را سازمان صنعت معدن و تجارت خراسان جنوبي اعلام كرده است. غير از محصولات اين واحد هاي فرآوري هر آنچه از معادن خراسان جنوبي استخراج مي شود، خام فروخته مي شود.

«خام فروشي را بد تعريف كرده ايم»

خام فروشي همواره از ايرادات نخبگان به بخش معدن خراسان جنوبي بوده است. سيدمحمدباقر عبادي نماينده مردم بيرجند و درميان و خوسف از منتقدان هميشگي اين «خام فروشي» بوده است. از نگاه او« خام فروشي در معادن استان وجود دارد و مواد غني معدني مانند سنگ ، فلزات، خاك هاي صنعتي به خارج استان و حتي كشور صادر مي شود و در آنجا فرآوري مي شود.»

وي ادامه مي دهد: «اگر بخواهيم فرآوري در استان صورت گيرد بايد مشوق هايي باشد و زير ساخت هايي چون راه آن تأمين شود زيرا معادن بدون راه آهن رونق لازم را ندارد و از سوي ديگر بايد تلاش كرد تا سرمايه گذاران را به سوي استان سوق داد».

آيت الله سيد عليرضا عبادي نماينده ولي فقيه در استان هم در ديدارهاي مختلف خود با مسؤلين استاني و كشوري انتقاد خود را بر خام فروشي مواد معدني بيان كردند.

نماينده ولي فقيه خراسان جنوبي در ۸ مرداد سال ۹۶ در ديدار با رئيس دفتر نمايندگي وزارت امور خارجه در خراسان جنوبي گفت: « اكنون از استخراج مواد معدني تنها گرد و خاك ماشين هاي حمل مواد معدني نصپب مردم استان مي شود و مسئولان بايد گره خام فروشي مواد معدني باز كنند».

وي در ۱۷ آبان ۹۷سال هم در ديدار با معاون وزير صنعت ، معدن و تجارت نيز گفت: «خام فروشي مواد معدني در اين استان دردي از معيشت مردم دوا نمي كند و بر همين اساس جلوي عده كمي كه برخي از سرمايه ها را در دست مي گيرند بايد قاطعانه گرفته شود».

با اين حال محمدي عضو خانه معدن استان معتقد است مساله خام فروشي در مورد مواد معدني مختلف، متفاوت است و نمي شود به يكباره براي همه مواد معدني يك حكم ثابت و يكسان در مورد خام فروشي صادر كرد.

به گفته وي نمي توان جلوي صادرات هر ماده معدني را گرفت. چرا كه داخل براي همه مواد معدني ظرفيت ايجاد صنايع تبديلي وجود ندارد و ناگزير هستيم كه به صورت خام به كشورهاي ديگر صادر كنيم. همانگونه كه برخي از سنگ هاي معدني از استان هاي خراسان رضوي ، كرمان و يزد به استان ما وارد و در كارخانه شهرك صنعتي بيرجند فرآوري مي شود.

محمدي در عين حال با اشاره به اينكه بايد در كنار واردات به فكر توليد هم باشيم مي گويد: اگر زمينه و توان فرآوري محصولات معدني در كشور و حتي استان وجود داشته باشد، مي توان فرآوري و ارزش افزوده بيشتري روي مواد ايجاد و سپس آن را صادر كرد.

بسوي عسلويه معدني؟

عسلويه مجموعه اي از ذخاير «عظيم» هيدروكربن و تاسيسات استخراج و فراوري آن است. به نظر مي رسد كه اگر قرار باشد خراسان جنوبي (آن طور كه مبتكران عبارت «عسلويه معدني» مي گويند) تبديل به جايي شبيه عسلويه شود، بايد بطور خاص ذخاير «عظيمي» از مواد معدني باارزشي كه سرمايه گذاري را توجيه كند معرفي و سپس سرمايه گذاران به سرمايه گذاري براي استخراج و فرآوري اين منابع عظيم ترقيب و قانع شوند.

شايد بهترين گام براي حركت به سمت «عسلويه معدني» تشريح اين عبارت و نام بردن دقيق از ذخاير معدني باشد كه با تكيه بر آن مي توان يك عسلويه جديد ساخت.

گزارش از اكبر ابادي